flag

METHODOLOGICAL, CLINICAL, AND PSYCHOLOGICAL FOUNDATIONS FOR DIFFERENTIAL DIAGNOSIS OF CHILDREN WITH MENTAL RETARDATION (DEVELOPMENTAL DELAY)

Authors

  • Hazratova Mahfuza Muzaffarovna

    Affiliation: 1st-year Student, Special Pedagogy Education, Faculty of Social Sciences, University of Information Technologies and Management
    Author

Keywords:

kognitiv disontogenez, ruhiy rivojlanish sustlashuvi (RRS), differensial diagnostika, yaqin rivojlanish zonasi, neyropsixologik filtrlar, inkluziv ta’lim, reversivlik, pedagogik korreksiya.

Abstract

Ushbu tadqiqot kognitiv disontogenezning eng polimorf va murakkab shakli bo‘lgan ruhiy rivojlanish sustlashuvi (RRS) fenomenini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada diagnostik jarayonning an’anaviy statik baholashdan zamonaviy dinamik-prognoztik tahlilga o‘tishining ilmiy zaruriyati asoslab beriladi. Tadqiqotning metodologik asosi sifatida L.S. Vigotskiyning "Yaqin rivojlanish zonasi" hamda A.R. Luriyaning miyaning funksional bloklari nazariyalari tanlab olingan. Maqolada RRSni intellektual yetishmovchilik (F70), autistik spektr buzilishlari (RAS) va ijtimoiy-pedagogik deprivatsiyadan ajratishning ko‘p bosqichli differensial-diagnostik filtrlari tizimi taklif etiladi. Shuningdek, WISC-V psixometrik shkalasi va neyrofiziologik (EEG) ko‘rsatkichlarning diagnostik validliligi tahlil qilinadi. Olingan natijalar RRSli bolalarning 90 foizigacha bo‘lgan qismida kognitiv reversivlik (qaytaruvchanlik) mavjudligini va to‘g‘ri differensial tashxis qo‘yilganda ularning umumta’lim dasturlarini muvaffaqiyatli o‘zlashtirish imkoniyatini isbotlaydi. Tadqiqot xulosalari inkluziv ta’lim trayektoriyalarini yaratish va defektologik ekspertizani takomillashtirish uchun amaliy tavsiyalar beradi.

References

1. Shoumarov, G. B. (2018). Special Psychology. Tashkent: O'qituvchi Publishing House. (A fundamental textbook on the comparative analysis of Mental Retardation and Intellectual Disability).

2. Mominova, P. M. (2020). Foundations of Defectology. Tashkent: Fan va Texnologiya. (Analysis of speech and cognitive development in children with Mental Retardation).

3. Davletshin, M. G. (2015). Psychology and Pedagogy. Tashkent: Nizami Tashkent State Pedagogical University. (General theoretical foundations of children's cognitive development).

4. Goziyev, E. G. (2017). Ontogenetic Psychology. Tashkent: Noshir Publishing House. (Age-related stages of psychological development and mechanisms of developmental delay).

5. Laylo, Ruzikulova. "SUNIY INTELLEKT VA AKADEMIK INGLIZ TILINI ORGANISH." BILGI ÇEŞMESI 2.4 (2026): 58-64.

6. Laylo, R. (2026). SUNIY INTELLEKT VA AKADEMIK INGLIZ TILINI ORGANISH. BILGI ÇEŞMESI, 2(4), 58-64.

7. Laylo, Ruzikulova. "SUNIY INTELLEKT VA AKADEMIK INGLIZ TILINI ORGANISH." BILGI ÇEŞMESI 2.4 (2026): 58-64.

8. Laylo, R. (2026). SUNIY INTELLEKT VA AKADEMIK INGLIZ TILINI ORGANISH. BILGI ÇEŞMESI, 2(4), 58-64.

9. Nоmоzоv Xurshid. "AXBOROT XURUJI VA OGOHLIK TUSHUNCHASI MAZMUN-MOHIYATI." CONFERENCE OF ADVANCE SCIENCE & EMERGING TECHNOLOGIES. Vol. 1. No. 7. 2026.

10. NOMOZOV XURSHID SHAVKAT O’G’LI. "INTERNET-MAKON MOHIYATI, GENEZISI VA ZAMONAVIY TARKIBI." TANQIDIY NAZAR, TAHLILIY TAFAKKUR VA INNOVATSION G ‘OYALAR 1.2 (2024): 48-51.

11. NOMOZOV XURSHID SHAVKAT O’G’LI "AXBOROT XURUJINING O‘SMIRLAR HAYOTIGA TA’SIRI." QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI (2023): 1285-1287.

12. Nomozov, Xurshid (2024). JAMIYATDA INTERNET-MAKON KONTENTLARI TA’SIRIDA SODIR BO ‘LAYOTGAN NEGATIV IJTIMOIYLASHUV SHAKLLARI. TANQIDIY NAZAR, TAHLILIY TAFAKKUR VA INNOVATSION G ‘OYALAR, 1(2), 52-58.

13. Xurshid, Nоmоzоv. "AXBOROT XURUJLARINING MANBALARI, ULARNING IJTIMOIY MUHITDA AMALGA OSHISH USULLARI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari 41 (2025): 632-636.

14. Nomozov, Xurshid. "INTERNET-MAKON MOHIYATI, GENEZISI VA ZAMONAVIY TARKIBI." Farg'ona davlat universiteti,(3) (2023): 67-67.

15. Nomozov, Xurshid. "INTERNET-MAKON RESURSLARIDAN FOYDALANISH SOHALARI." Development and innovations in science 2 (2023): 8-14.

16. Omonov, Bakhodir. "The Expression of Geopolitical Knowledge in the Works “the City of Virtuous People” and “India”." JournalNX 9.6 (2023): 16-20.

17. OMONOV, Bahodir. "“DASTUR UL-MULUK” VA “SADDI ISKANDARIY” ASARLARIDA GEOSIYOSIY QARASHLAR." «ACTA NUUz» 1.1.2 (2024): 180-183.

18. Omonov, Bakhodir. "The use of water resources in the center of environmental policy in the region." The Fifth International Conference on History and Political Sciences. 2015.

19. Omonov, Bakhodir Nurillaevich, Go‘zal Aralovna Ochilova, and Sitora Ayonovna Azamova. "Specific characteristics of the ecological environment in uzbekistan." World of Scientific news in Science 1 (2023): 15-28.

20. Omonov, Bahodir. "Problems And Consequences Of Water Deficiency In Central Asia." Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry 12.8 (2021).

21. Kenjayev, Zarmamat, Megliyev Azamat, and Jalilov Ixtiyor G‘aniyevich. "NOGIRONLIGI BO ‘LGAN SHAXSLAR HUQUQLARI: INKLYUZIV JAMOAT SARI." TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI 2.6 (2026): 82-86.

22. Kenjayev, Zarmamat, Abdullayev Xurshid, and Jalilov Ixtiyor G‘aniyevich. "INSON HUQUQLARI VA MAJBURIY MEHNAT." TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI 2.6 (2026): 100-104.

23. Kenjayev, Z., Xurshid, A., & G‘aniyevich, J. I. (2026). INSON HUQUQLARI VA MAJBURIY MEHNAT. TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI, 2(6), 100-104.

24. Kenjayev, Zarmamat, Tog’aymurodov Donyor, and Jalilov Ixtiyor G‘aniyevich. "RAQAMLI DAVRDA INSON HUQUQLARI: SHAXSIY MA’LUMOTLAR DAXLSIZLIGI VA SO ‘Z ERKINLIGI MUAMMOLARI”." TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI 2.6 (2026): 94-99.

25. Kenjayev, Z., Donyor, T. A., & G‘aniyevich, J. I. (2026). RAQAMLI DAVRDA INSON HUQUQLARI: SHAXSIY MA’LUMOTLAR DAXLSIZLIGI VA SO ‘Z ERKINLIGI MUAMMOLARI”. TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI, 2(6), 94-99.

26. Kenjayev, Zarmamat, Baxodirov Nursulton, and Jalilov Ixtiyor G‘aniyevich. "AYOLLARNING HUQUQLARI VA GENDER TENGLIGI." TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI 2.6 (2026): 110-114.

27. Kenjayev, Z., Nursulton, B., & G‘aniyevich, J. I. (2026). AYOLLARNING HUQUQLARI VA GENDER TENGLIGI. TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI, 2(6), 110-114.

28. Jalilov, Ikhtiyor. "National “Kurash”: History and Contemporary (On the Example of the Uzbek People)." Procedia of Social Sciences and Humanities 1 (2021): 360-363.

29. Sayxonovna, Maksadova Mexriniso, and Ismatova Oyimsiluv Rahimberdiyevna. "TALABA YOSHLARNI OILAVIY HAYOTGA TAYYORLASHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI." TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI 2.6 (2026): 105-109.

30. Sayxonovna, Maksadova Mexriniso. "OSMIRLARNING MUSTAQIL QAROR QABUL QILISH QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISH." TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI 2.6 (2026): 87-93.

31. Sayxonovna, Maksadova Mexriniso. "PEDAGOGIK MULOQOTNING VA UNING O ‘ZIGA XOS PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI." TA’LIM, TARBIYA VA INNOVATSIYALAR JURNALI 2.6 (2026): 121-126.

32. SHOMURODOV, Kh F., and B. Sh KHABIBULLAEV. "Investigation of changes in the species composition within the plant community containing relict shrub Moluccella bucharica for half a century." Malayan Nature Journal 74.1 (2022).

33. Рузиев, Ахрор Эватович. "СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ ПОДХОД К ОПРЕДЕЛЕНИЮ ТЕРПИМОСТИ И ИНТОЛЕРАНТНОГО ПОВЕДЕНИЯ У РАННИХ ПОДРОСТКОВ." Проблемы науки 6 (65) (2021): 106-112.

34. Рузиев, Ахрор, Бобур Шодиев, and Камила Абдуллаева. "История педагогики, цель и задачи теории воспитания человека." Общество и инновации 2.4/S (2021): 666-672.

35. Evatovich, Ruziyev Axror. "Oilada yoshlarni tolerant madaniyatli qilib tarbiyalashda besh muhim tashabbus ijtimoiy-psixologik omil sifatida." Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences 1.3 (2021): 242-252.

36. Рузиев, Ахрор Эватович. "ИЖТИМОИЙ-ПСИХОЛОГИК ЁНДОШУВ АСОСИДА ИЛК ЎСПИРИНЛАРДА ТОЛЕРАНТЛИК ВА ИНТОЛЕРАНТЛИК ХУЛҚИНИ АНИҚЛАШ." PSIXOLOGIYA Учредители: Бухарский государственный университет 1: 197-202.

37. Evatovich, Ruziyev Axror. "O ‘QITUVCHI VA TALABALAR O ‘RTASIDAGI RAQAMLI KOMMUNIKATSIYA." «НАДЕЖДА НАЦИИ» МЕЖДУНАРОДНОГО НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКОГО КОНКУРС 1.1 (2024).

38. Evatovich, Ruziev Akhror. "SOCIO-PSYCHOLOGICAL BASIS FOR DETERMINING TOLERANCE AND INTOLERANT BEHAVIOR IN EARLY ADOLESCENT CHILDREN." Вестник науки и образования 6-2 (126) (2022): 89-94.

39. RUZIEV, AE. "SOCIO-PSYCHOLOGICAL BASIS FOR DETERMINING TOLERANCE AND INTOLERANT BEHAVIOR IN EARLY ADOLESCENT CHILDREN." ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ Учредители: Олимп: 89-94.

40. Ruziev, A. Kh. "Concerning the organization of all-year-round agriculture in Tajikistan." (2014): 65-67.

Downloads

Published

2026-05-22